بودند و به تكليفات الهى و اوامر و نواهى و ثواب و عقاب قائل باشند ، نسبت دادن و به مجرد شنيدن از افواه رجال بر آنها تشنيع كردن با عدم اطلاع بر زبان و اصطلاح آنها ، خالى از عدم مبالات در دين و تجرّى نباشد . » « 1 » 13 - رسالهء فوائد 1 - در صفحهء 17 نسخهء خطى شمارهء 5588 كتابخانه آيت الله مرعشى نجفى قم مطالبى آمده كه فاقد عنوان ، نام كاتب و تاريخ كتابت است . به اعتبار اينكه اكثر رسائل اين مجموعه قطعا يا اطمينانا از آن آقا على است ، اين رسالهء مختصر فارسى را نيز از « آثار منسوب به حكيم مؤسس » به حساب آورديم و نام « رسالهء فوائد » را براى آن انتخاب كرديم . 2 - اين رساله شامل سه فائده است . فائدهء اوّل در بيان تفاوت بين برزخ شرع و برزخ وجود ، و آخرت شرع و آخرت وجود . در اثناى اين فائده آمده است « آخرت شرع عبارت است از اينكه همين نفس دو مرتبه برگردد به همين بدنى كه در دنيا داشت و اين معاد جسمانى است و ترقيات او در همان بدن است » مىدانيم كه رأى ابتكارى آقا على در معاد جسمانى اين است كه بدن تحت تدبير نفس به مرتبهء نفس ارتقاء پيدا مىكند ، نه اينكه نفس تنزل به مرتبهء بدن كند . بنابراين ظاهر اين فائده با رأى مختار نهايى حكيم مؤسس سازگار نيست ، لذا يا در اين رساله در مقام نقل‌قول مشهور است نه بيان رأى خود ، يا اينكه تاريخ نگارش اين رساله قبل از قائل شدن به رأى ابتكارى در سبيل الرشاد است . فائده دوم ، بحث مختصرى است در مفاد آيهء شريفه « إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » در اينكه اگر مراد از سموات « عقول » باشد به محال مىانجامد ، چرا كه عدم تطابق بين قوس صعود و قوس نزول پيش مىآيد . فائده سوم ، دربارهء موضوع علم است ، حيثيتهاى مختلف موضوع ، علم را متعدد نمىكند ، لهذا موضوع علم حكمت و كلام يكى است كه همان موجود بما هو موجود باشد ، لكن جهت تحيث دوتاست . هكذا اينكه صوفيه جهت تحيث را به كشف قرار داده‌اند و حكيم به

--> ( 1 ) . بدايع الحكم ، صفحه 323 - 329 ( با تلخيص ) .